Doanh thu là gì? Phân loại và cách tính doanh thu bán hàng đơn giản và hiệu quả

Trong kinh doanh, doanh thu là chỉ số quan trọng phản ánh trực tiếp hiệu quả bán hàng và khả năng tạo ra dòng tiền của doanh nghiệp. Vậy doanh thu là gì, cách phân loại và cách tính doanh thu bán hàng ra sao? Cùng tìm hiểu chi tiết ngay bên dưới.

Tổng quan về doanh thu

Đầu tiên, bạn cần hiểu rõ khái niệm và ý nghĩa cốt lõi mà chỉ số này mang lại cho doanh nghiệp. Cụ thể như sau:

Doanh thu là gì?

Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) số 14, doanh thu chính là: “Tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.”

Có thể hiểu đơn giản hơn, chỉ số này là tổng số tiền hoặc giá trị mà doanh nghiệp thu được từ việc bán sản phẩm/dịch vụ trong một khoảng thời gian nhất định.

Ý nghĩa của doanh thu đối với doanh nghiệp

Chỉ số giữ vai trò then chốt trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, giúp:

• Đo lường hiệu quả kinh doanh: Cho biết tổng giá trị tiền thu được từ hoạt động bán hàng trong một kỳ nhất định. Nếu doanh thu tăng trưởng ổn định, tức doanh nghiệp đang hoạt động hiệu quả. Tuy nhiên, cần xem xét chỉ số này song song với chi phí, lợi nhuận và khả năng tăng trưởng để đánh giá toàn diện.
• Xác định lợi nhuận nhanh chóng: Lợi nhuận được hình thành từ chênh lệch giữa doanh thu và chi phí. Do đó, doanh thu cao chưa chắc lợi nhuận lớn, nếu chi phí vận hành vượt tầm kiểm soát. Ngược lại, doanh thu vừa phải nhưng tối ưu chi phí đúng cách thì vẫn có thể đạt lợi nhuận tốt.
• Nguồn lực cho việc tái đầu tư & phát triển: Chỉ số này giúp doanh nghiệp đảm bảo các khoản chi phí vận hành (nhân sự, thuế, lãi vay,…), tạo nguồn vốn để tái đầu tư, mở rộng sản xuất và phát triển lâu dài.

Các loại doanh thu hiện nay

Tùy theo nguồn hình thành, chỉ số được chia thành nhiều loại khác nhau. Trong đó, có 4 loại phổ biến như sau:

Doanh thu từ hoạt động bán hàng

Là tổng số tiền doanh nghiệp thu được từ:

• Bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ.
• Cho thuê tài sản.
• Lãi tiền cho vay.
• Lãi tiền gửi ngân hàng.
• Các khoản thanh toán không đúng với giá trị hợp lý của sản phẩm/dịch vụ đã cung cấp.

Chúng phản ánh trực tiếp tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chi phí vận hành, tạo lợi nhuận và là nền tảng để doanh nghiệp tái đầu tư cũng như mở rộng hoạt động kinh doanh sau này.

Doanh thu từ hoạt động tài chính

Là khoản thu nhập phát sinh từ các hoạt động liên quan đến đầu tư và tài chính của doanh nghiệp, không trực tiếp gắn với hoạt động sản xuất hay bán hàng. Gồm có:

• Tiền lãi từ cho vay, ủy thác đầu tư, mua bán chứng khoán, đầu tư.
• Cổ tức, lợi nhuận được chia từ các doanh nghiệp mà doanh nghiệp góp vốn, nắm giữ cổ phần.
• Thu nhập từ hoạt động mua bán ngoại tệ và kinh doanh ngoại hối.
• Các khoản thu tài chính khác.

Chúng chính là cơ sở để tính toán lợi nhuận, hiệu quả sử dụng vốn và năng lực đầu tư; bổ sung nguồn thu cho doanh nghiệp bên cạnh hoạt động kinh doanh chính.

Doanh thu nội bộ

Là khoản thu phát sinh từ việc bán sản phẩm/dịch vụ giữa các đơn vị trực thuộc hạch toán phụ thuộc trong cùng một công ty/tổng công ty. Giá bán có thể là giá nội bộ hoặc tương đương giao dịch độc lập. Loại doanh thu này được phản ánh qua:

• TK 136 – Phải thu nội bộ: Ghi nhận khi xuất hàng hóa cho đơn vị nội bộ.
• TK 111, 112: Ghi nhận khi đơn vị nội bộ thanh toán tiền.

Chúng có vai trò trong việc xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, bao gồm: kết quả bán hàng nội bộ và kết quả bán hàng ra bên ngoài.

Tuy nhiên, doanh thu phát sinh từ việc bán hàng cho các đơn vị không trực thuộc, hoặc giữa công ty mẹ và công ty con trong cùng tập đoàn thì không được xem là doanh thu nội bộ.

Doanh thu bất thường

Là khoản thu phát sinh không thường xuyên, mang tính đột biến và không xuất phát từ hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp. Nguồn thu này có thể đến từ việc:

• Thanh lý máy móc, thiết bị, nhà xưởng.
• Thanh lý các khoản đầu tư.
• Chuyển nhượng dự án, đất đai.

Theo VAS, đây là khoản thu không được dự kiến lặp lại trong tương lai và được trình bày riêng trên báo cáo tài chính. Việc tách bạch loại doanh thu này giúp nhà quản lý, nhà đầu tư cùng các bên liên quan đánh giá tình hình tài chính và hiệu quả hoạt động thực tế của doanh nghiệp được chính xác hơn.

Công thức tính doanh thu bán hàng đơn giản và chi tiết nhất

Sau đây là công thức tính doanh thu đơn giản, dễ áp dụng và được sử dụng rộng rãi trong hầu hết các mô hình kinh doanh hiện nay:

• Đối với kinh doanh sản phẩm: Doanh thu = Giá bán x Số lượng bán ra.
• Đối với cung cấp dịch vụ: Doanh thu = Số lượng khách hàng x Giá dịch vụ.

Chẳng hạn như Inox Hồng Phước Thành kinh doanh mặt hàng khay cơm inox với giá 50.000Đ/khay. Trong tháng 12/2025 vừa rồi, doanh nghiệp đã bán được 2.000 khay cơm. Như vậy, doanh thu bán hàng của doanh nghiệp trong tháng 12/2025 sẽ là: Doanh thu = 50.000 x 2.000 = 100.000.000Đ.

Công thức tính các chỉ số hiệu quả kinh doanh dựa trên doanh thu

Gồm có 7 công thức tính các chỉ số hiệu quả kinh doanh dựa trên doanh thu:

• Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu (ROS): ROS = (Lợi nhuận ròng / Doanh thu) x 100%.
• Tỷ suất lợi nhuận gộp (Gross Profit Margin): Tỷ suất lợi nhuận gộp = (Lợi nhuận gộp / Doanh thu) x 100%. Trong đó: Lợi nhuận gộp = Doanh thu – Giá vốn hàng bán.
• Tốc độ tăng trưởng doanh thu: Tăng trưởng doanh thu = [(Doanh thu kỳ hiện tại – Doanh thu kỳ trước) / Doanh thu kỳ trước] x 100%.
• Doanh thu bình quân trên mỗi khách hàng (ARPU): ARPU = Tổng doanh thu / Tổng số khách hàng.
• Hiệu quả chi phí bán hàng (HQCPBH): HQCPBH = Doanh thu / Chi phí bán hàng.
• Vòng quay doanh thu (Revenue Turnover): Vòng quay doanh thu = Doanh thu / Tổng tài sản.
• Tỷ lệ chi phí (TLCP) trên doanh thu: TLCP = (Tổng chi phí / Doanh thu) x 100%.

Có thể bạn cần: ROS là gì? Cách tăng và công thức tính chỉ số ROS.

Điều kiện để ghi nhận doanh thu 

Theo VAS, doanh thu chỉ được ghi nhận khi đáp ứng đầy đủ và thỏa mãn đồng thời các điều kiện nhất định đối với từng loại hoạt động.

Điều kiện ghi nhận doanh thu bán sản phẩm

• Người mua đã chịu phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm.
• Doanh nghiệp không còn nắm quyền quản lý hoặc kiểm soát sản phẩm như người sở hữu.
• Doanh thu được xác định một cách đáng tin cậy.
• Doanh nghiệp đã thu hoặc chắc chắn sẽ thu được lợi ích kinh tế từ các giao dịch bán hàng.
• Doanh nghiệp có thể xác định các chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.

Điều kiện ghi nhận doanh thu cung cấp dịch vụ

• Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn.
• Giao dịch cung cấp dịch vụ có khả năng mang lại lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp.
• Doanh nghiệp xác định được mức độ hoàn thành của phần công việc tại thời điểm lập báo cáo tài chính.
• Doanh nghiệp cũng xác định được các chi phí phát sinh trong quá trình cung cấp dịch vụ và chi phí để hoàn thành giao dịch.

Phương pháp giúp tăng doanh thu bán hàng cho doanh nghiệp

Để gia tăng doanh thu bền vững, doanh nghiệp cần:

Xác định khách hàng mục tiêu

Khi hiểu rõ nhóm khách hàng mà mình hướng đến, doanh nghiệp có thể tập trung nguồn lực đúng đối tượng, từ đó tiết kiệm chi phí và gia tăng hiệu quả bán hàng.

Hơn nữa, thông qua việc nghiên cứu khách hàng mục tiêu, doanh nghiệp sẽ nắm được nhu cầu, mong muốn và hành vi mua sắm của họ. Đây chính là cơ sở để doanh nghiệp xây dựng chiến lược quảng bá và bán hàng phù hợp, cung cấp giá trị mà khách hàng cần và nâng cao khả năng chốt đơn.

Tìm hiểu thêm: Target là gì? Vai trò và 8 bước Target thị trường mục tiêu.

Gia tăng tỷ lệ chuyển đổi

Sau khi tiếp cận đúng nhóm khách hàng, kế đến, doanh nghiệp cần tập trung nâng cao tỷ lệ chuyển đổi mua hàng thông qua các giải pháp:

• Xây dựng nội dung bán đúng nhu cầu của khách.
• Thiết kế trang web bán hàng thân thiện và chuyên nghiệp.
• Cung cấp dịch vụ chăm sóc khách hàng trước – trong – sau khi bán hàng.
• Áp dụng các chương trình ưu đãi, khuyến mãi phù hợp.

Tăng giá trị đơn hàng trung bình

Giá trị đơn hàng trung bình phản ánh số tiền khách hàng chi tiêu cho mỗi lần mua sắm. Để tăng chỉ số này, doanh nghiệp có thể:

• Bán chéo sản phẩm liên quan.
• Bán sản phẩm theo combo hoặc gói.
• Đề xuất một số sản phẩm bổ sung phù hợp với nhu cầu của khách.
• Thiết kế chương trình khuyến khích khách mua nhiều hơn.

Gia tăng số lần khách quay lại mua hàng

Các khách hàng cũ thường có xu hướng mua hàng nhiều hơn và chi phí chăm sóc họ cũng thấp hơn so với các khách hàng mới. Vì vậy, doanh nghiệp có thể thúc đẩy khách hàng cũ quay lại mua hàng bằng cách:

• Gửi email chăm sóc định kỳ.
• Xây dựng chương trình khách hàng thân thiết.
• Tặng ưu đãi đặc biệt dành riêng cho họ.

Lên chiến lược khuyến mãi phù hợp

Chẳng hạn như tặng quà, tung ưu đãi theo mùa để kích thích nhu cầu mua sắm và tăng doanh số ngắn hạn. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ để đảm bảo lợi nhuận, tránh lạm dụng khuyến mãi sẽ gây ảnh hưởng đến giá trị thương hiệu.

Tạo động lực cho nhân viên bán hàng

Nhân viên chính là lực lượng trực tiếp tiếp xúc với khách hàng và đóng vai trò quan trọng trong việc chốt đơn. Vì thế, để họ có động lực làm việc nhằm nâng cao hiệu suất và doanh thu bán hàng, doanh nghiệp cần:

• Xây dựng môi trường làm việc tôn trọng, hỗ trợ lẫn nhau.
• Đánh giá, ghi nhận và khen thưởng theo kết quả nhân viên đạt được.
• Lên kế hoạch đào tạo, nâng cao kỹ năng và chuyên môn cho nhân viên.

Phương pháp cắt giảm chi phí để tăng doanh thu cho doanh nghiệp

Cuối cùng là một số phương pháp cắt giảm chi phí nhưng vẫn đảm bảo gia tăng doanh thu cho doanh nghiệp:

Thương lượng giá với nhà cung cấp

Đây là giải pháp thiết thực giúp doanh nghiệp cắt giảm chi phí đầu vào, bởi các khoản như chi phí nguyên vật liệu, mua hàng hay vận chuyển thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí vận hành.

Trong quá trình thương lượng, doanh nghiệp cần thể hiện thiện chí hợp tác lâu dài và kiên định với các điều khoản mang lại lợi ích cho mình. Ngoài ra, nên chuẩn bị trước phương án thay thế trong trường hợp nhà cung cấp không thể đáp ứng mức giá hoặc điều kiện phù hợp.

Tối ưu hóa chi phí sản xuất

Công việc này thường tập trung vào giảm lãng phí, nâng cao năng suất lao động, cải tiến quy trình sản xuất và sử dụng tài nguyên sao cho hữu hiệu hơn.

Khi chi phí sản xuất được kiểm soát tốt, giá thành sản phẩm sẽ giảm giúp doanh nghiệp tăng sức cạnh tranh và cải thiện lợi nhuận đáng kể mà không cần tăng giá bán.

Ứng dụng công nghệ vào hoạt động kinh doanh

Bằng cách sử dụng các phần mềm quản lý doanh nghiệp, hệ thống CRM hoặc nền tảng điện toán đám mây,… giúp công tác quản lý trở nên dễ dàng hơn. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể tiết kiệm chi phí nhân sự và hạn chế sai sót.

Cải tiến quy trình vận chuyển, lưu trữ

Đối với các doanh nghiệp có hoạt động kho bãi và vận chuyển, việc tối ưu khoản này cũng giúp tiết kiệm chi phí đáng kể. Đồng thời, doanh nghiệp cũng có thể ứng dụng công nghệ quản lý kho để giảm thiểu tình trạng thất thoát hàng hóa và nâng cao hiệu suất vận hành.

Tăng cường quản lý tài chính

Quản lý tài chính hiệu quả giúp doanh nghiệp sớm phát hiện các khoản chi không cần thiết và tối ưu nguồn lực. Hơn nữa, việc xây dựng quy trình quản lý tài chính rõ ràng cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp đưa ra các quyết định kinh doanh chính xác. 

Tóm lại, khi hiểu rõ doanh thu là gì, phân loại và cách tính doanh thu bán hàng sẽ giúp doanh nghiệp theo dõi chỉ số này một cách khoa học. Từ đó, doanh nghiệp có cơ sở để đánh giá hiệu quả bán hàng, tối ưu chi phí, gia tăng lợi nhuận và hướng đến sự phát triển dài hạn.